Ca khúc "Vì Đâu Em Chết"
"Ca khúc Vì Đâu Em Chết?" của cố nhạc sĩ Thanh Trúc một thời được công chúng yêu thích, nói về sự đau thương, mất mát của những người bị chất độc da cam.
( 
Tải về phiên bản hình lớn hơn )
Đạo diễn Lâm Quang Tèo, em ruột của cố nhạc sĩ và cũng là người biết quá trình sáng tác ca khúc này, kể lại:
Khoảng cuối năm 1980 đầu 1981, Đoàn ca múa nhạc kịch tạp kỹ Thanh Niên về Minh Hải biểu diễn. Trong những ngày ở đây, Tỉnh ủy tỉnh Minh Hải tổ chức một chuyến đi về U Minh, Năm Căn và Rạch Gốc với sự tham gia của Thanh Trúc (ông cũng là người quê ở Cà Mau), Mười Mây, Quang Tèo... Chuyến đi này để lại ấn tượng khá mạnh cho cố nhạc sĩ khi ông thấy những rừng đước chỉ còn trơ gốc và những gia đình bị chất độc da cam tàn phá.
Vì Đâu Em Chết
Sáng tác: NS Thanh Trúc
Đường phố đã vào hè bạn bè đã vào hè
mà sao em còn trong mê mải.
Đường phố đã vào hè con ve đã kêu hè
mà sao em còn trong đớn đau?
Ôi đứa em tôi đứa em cút côi,
từ nay không còn nhìn đâu thấy nữa.
Ôi đứa em tôi đứa em cút côi,
từ nay không còn ca hát nữa.
Chúng nó giết em rồi,
chúng giết bằng chất độc mầu da cam,
chúng giết bằng chất độc mầu da cam.
Chất độc mầu da cam năm xưa đã giết chết mẹ tôi
trong một trận càn,
để lại cho tôi đứa em cút côi.Tôi nuôi từng giọt đời từng giọt nắng. Giành lại cho em từ bóng đêm,
từng giọt hồng cuộc sống...
Nhưng giờ đây dư âm của chiến tranh
là chất độc mầu da cam đã tàn phá em tôi
đã ăn vào cơ thể của em tôi.
Mẹ ơi ! không thể nào,
không thể nào còn gặp lại em yêu. Không thể nào còn gặp lại em yêu |
|
Cố nhạc sĩ Thanh Trúc cũng tiếp xúc với vài gia đình nhưng không rõ ông trao đổi gì. Sau đó, Thanh Trúc lại đi một chuyến ra miền Trung và ông cũng đến một số nơi bị chất độc da cam tàn phá. Khi trở về, ông ở suốt mấy ngày trong trụ sở của Đoàn ca nhạc kịch tạp kỹ Thanh Niên do ông làm trưởng đoàn (tại số 124 Nguyễn Đình Chiểu) và hoàn thành ca khúc mang tên Chất độc màu da cam. Sau đó, từ lời góp ý của đồng chí Phạm Hùng, ca khúc được đổi tên thành "Vì Đâu Em Chết?".
Nỗi đau nào là lớn với một cuộc đời? Nỗi đau không cuộc đời!
Trong cuộc đời, mỗi người có thể sẽ phải chịu đựng nhiều nỗi đau và mất mát. Có những đau thương của em mà em nghĩ đã là lớn nhất với cuộc đời. Và em không thể vượt qua. Rồi em ngục ngã… Nhưng em đâu có biết rằng, tạo hóa đã sinh ra em vẹn nguyên hình hài và đủ đầy các thiên chức. Để em được làm người, để em cảm nhận rồi vượt qua những nỗi đau. Em có một đôi mắt trong veo và tinh anh để nhìn cuộc đời. Để thấy rằng em đang sống trong một cuộc sống tươi đẹp. Để thấy rằng em không phải là người chịu nỗi đau lớn nhất, mà có một người đang ở gần cuộc sống của em hay có nhiều người ở rất xa em nhưng họ lại chịu nhiều nỗi đau khổ hơn em. Có thể lắm chứ! Vì với đôi mắt vẹn nguyên em nhìn thấy “nơi em bình yên, nơi khác chiến tranh; Phía trước văn minh, đằng sau tăm tối”. Và còn đôi tai khỏe mạnh của em nữa. Nó mới tuyệt vời làm sao. Nó luôn căng lên để tận hưởng âm điệu của cuộc sống. Dẫu em đang cho mình là buồn đau nhất thì em cũng có đôi tai tuyệt vời để nghe những lời an ủi, những lời động viên đầy thương yêu của những người yêu thương em, như tôi chẳng hạn. Thế đã là hạnh phúc lắm rồi, nghe em…
Bởi vì, đồng bào mình, em ạ, có những người còn chịu đựng nhiều nỗi đau lớn hơn mọi nỗi đau của nhân loại đó em. Em có biết về những nỗi đau đó không? Tôi tin là em biết, biết rõ nữa ấy chứ. Và biết đâu, hơn cả tôi, em đã kịp làm nhiều điều để “góp tay xoa dịu nỗi đau da cam” đó rồi!? Đúng thế, làm gì có nỗi đau nào của dân tộc, của đồng bào mà em, mà tôi và cả nước lại không biết đến. Nếu như thế thì ta đâu có đáng được dùng hai tiếng “đồng bào” để thốt lên, dù là lời yêu thương.
Em đã hiểu ý tôi chưa nhỉ? Về nỗi đau da cam ấy. Em có biết là trải dọc mảnh đất hình chữ S thân yêu này đã có một lượng chất độc màu da cam lớm như thế nào đổ xuống thời chiến tranh chống Mĩ của dân tộc ta không em? Em có biết chất độc đó đã tàn hại bao nhiêu đồng bao ta thời khắc ấy, tàn hại bao nhiêu làng mạc ta trong những năm tháng ấy. Rồi em có biết, chính cái chất độc ấy đã bóp nghẹt cuộc đời của bao nhiêu người trong thế hệ người Việt Nam tiếp sau không em? Đã có bao nhiêu đứa trẻ cũng được cha mẹ tạo hình hài, mang nặng đẻ đau như mẹ đã sinh ra tôi ra em. Nhưng họ bất hạnh hơn chúng ta rất nhiều vì màu da cam ác quỷ đó đã cướp đi kiếp con người của họ. Tôi có cần phải nhắc lại cho em là có những người đã không thể thành hình hài cũng bởi màu da cam ấy. Có những người sống trọn một kiếp không tên...! Em có đau không em!? Khi mà ca sĩ Phương Thanh đã nghẹn ngào trong câu hát: “Chúng nó giết em rồi chúng giết bằng chất độc màu da cam. Chúng giết bằng chất độc màu da cam.” Phương Thanh hay hàng ngàn vạn người nghe trong “Đêm Trắng” mới được tổ chức ở phương Nam và truyền hình trên cả nước cách đây vài ngày đều hiểu rằng những kẻ cướp nước đã gây nên nỗi đau da cam cho đồng bào ta. Lịch sử đã minh chứng như thế. Hiện thực những cảnh đời đang sống đã nói lên điều đó. Và đã bao nhiêu năm qua chúng ta chưa có cơ hội để xoa dịu nhiều nỗi đau cho đồng bào mình vì những kẻ gây nên tội ác vẫn chưa cúi đầu nhận tội, chúng ta chỉ có thể đùm bọc nhau trong những năm tháng qua để vượt lên nỗi đau. Mỗi người đều có bờ vai, và mỗi người đều có hai cánh tay, một để tự giúp mình còn một để dành cho những người quanh mình. Vì thế mà những người đồng bào không may mắn đã bớt phần khổ đau. Nhưng nỗi đau ấy không thể nhẹ nhàng đi khi mà những kẻ gây nên tội ác tày trời năm xưa vẫn không hối cải trước đau khổ của đồng bào ta. Chúng hủy diệt đồng bào ta rồi chúng làm ngơ trước mọi nỗi đau đó. Chúng cho rằng ta không đủ mạnh để chiến thắng chúng trong nỗi đau này. Nhưng chúng ta đã chiến thắng, vinh quang như mọi chiến thắng đã có trong lịch sử. Đồng bào ta, cả những người may mắn và những người gặp bất hạnh vì màu da cam đã cùng nhau vươn lên, vượt qua nỗi đau và dựng xây cuộc sống tươi đẹp. Để có ngày hôm nay, cái ngày mà cả dân tộc cùng chung tay để xoa dịu nỗi đau da cam bằng cách chiến đấu đòi công lí cho các nạn nhân của chất độc màu da cam.
Để chúng ta lại ngồi cùng nhau và cùng hát: “Chất độc mầu da cam năm xưa đã giết chết mẹ tôi trong một trận càn để lại cho tôi đứa em cút côi, tôi nuôi từng giọt đời từng giọt nắng. Giành lại cho em từ bóng đêm từng giọt hồng cuộc sống...”
Như thế có được không em của tôi ơi! Tôi biết em không phải là người vô tâm, và thế hệ chúng ta cũng không làm ngơ trước nỗi đau của dân tộc mình. Mỗi người một cách nhưng tất cả là để “góp tay xoa dịu nỗi đau da cam”, em nhỉ! Và em hãy làm, bằng những bài hát, những điệu nhạc tha thiết ấy, để tất cả mọi người trên thế giới này sẽ biết được “Vì Đâu Em Chết?”. Để họ tự hỏi mình, hỏi lịch sử và hỏi thẳng vào những kẻ đã gây nên nỗi đau của đồng bào ta, như cố nhạc sĩ Thanh Trúc đã từng hỏi. Một câu hỏi mà câu trả lời đã được thực tế nói lên từng chi tiết.
Bây giờ em đã hiểu vì sao tôi lại không bằng lòng khi em, tôi và nhiều người nữa hay nói về nỗi đau của mình rồi chứ. Hãy nghĩ lại xem, có nỗi đau nào trong chúng ta lớn như nỗi đau da cam mà nhiều đồng bào ta đã và đang phải chịu đựng không, em nhỉ! Em không giận tôi chứ, “đồng bào” của tôi!?
(hishiedohonda – www.accvietnam.vn)
Tác giả của "Vì Đâu Em Chết?"
Quần chúng biết đến nhạc sĩ Thanh Trúc (tên thật là Lâm Quang Măng) qua các sáng tác của anh từ trong kháng chiến chống Mỹ như Em là chiến sĩ Giải phóng quân (1963), Câu hát bông sen (1970)... 
Sau ngày thống nhất đất nước, sáng tác của anh thêm phong phú, đa dạng, gây nhiều ấn tượng tốt trong quần chúng như Ngày mai anh lên đường (1978 - lời Lê Giang), Thành phố tình yêu (1980 - lời Lê Giang), Vì đâu em chết? (1985)...
Từ tháng 4-1977, bọn Pôn Pôt bắt đầu dùng những đơn vị vũ trang tớn tiến công ác liệt vào những làng biên giới Tây Nam, đồng thời dùng đại bác bắn phá các thị trấn, thị xã Hà Tiên, Châu Đốc, Tây Ninh... Những nơi bọn Pôn Pôt tràn đến, chúng đều tàn sát dã man dân ta. Căm thù tội ác của giặc, hàng vạn thanh niên lên đường nhập ngũ. Xúc động trước cảnh những chàng trai tạm biệt người thân, lên đường bảo vệ Tổ quốc, Thanh Trúc sáng tác ca khúc Ngày mai anh lên đường. Giai điệu bài hát vừa lưu luyến vừa tràn đầy niềm tự hào thể hiện tình cảm người chiến sĩ trẻ tạm biệt quê hương, ngày mai ra tiền tuyến, lòng vẫn tin ở người hậu phương" lại đón anh về đẹp mùa hoa chiến công"... Với phần đóng góp về ca từ giàu hình tượng văn học của nhà thơ Lê Giang, giá trị nghệ thuật của bài hát được nâng cao thêm một bước.
Năm 1986, nhạc sĩ Thanh Trúc ra đi đột ngột tại thành phố Hồ Chí Minh giữa tuổi đời 46 đang độ sung sức trong sáng tác âm nhạc.
